Κυριακή, Σεπτεμβρίου 16, 2012

Τα του Καίσαρος... (μέρος 1ο)

Σε αυτό το άρθρο και σε ένα ή δύο ακόμα θα ασχοληθώ με ένα θέμα το οποίο ξεσηκώνει ποικίλες αντιδράσεις από όσους το ακούνε. Αν δεν το καταλάβατε από τον τίτλο, να το πω και καθαρά: Διαχωρισμός Κράτους - Εκκλησίας.

Δεν θα ασχοληθώ με το φιλοσοφικό θέμα της θρησκείας ή με το τι πιστεύω εγώ. Η πίστη είναι κάτι προσωπικό και η χρήση της για άλλους λόγους είναι φαρισαϊσμός. Όπου δεν αναφέρω στοιχεία, αλλά την προσωπική μου γνώμη, τα γράμματα θα είναι πλαγιαστά.

Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή:

Σύμφωνα με το πρώτο Σύνταγμα της χώρας κατά την επανάσταση, ως Έλληνες ορίζονταν όσοι πιστεύουν στο Χριστό, στα όρια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η εθνική συνείδηση ήταν τότε συνυφασμένη με την θρησκευτική. Δεν υπήρχε ακόμα οργανωμένο κράτος και το μόνο που ένωνε όλους τους Έλληνες ήταν η θρησκεία τους που ήταν βασικό κομμάτι της κουλτούρας τους και του πολιτισμού τους.

Η Εκκλησία, κατά την διάρκεια της Βυζαντινής περιόδου (Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία όπως λεγόταν τότε) και την Οθωμανική περίοδο αποτελούσε έναν θεσμό με θετικές και αρνητικές επιπτώσεις κατά την γνώμη μου. Αυτό γιατί η Εκκλησία δεν είναι τίποτε άλλο από έναν οργανισμό που αποτελείται και διοικείται από ανθρώπους με όλα τα μειονεκτήματά ή πλεονεκτήματά τους. Υπήρχαν άνθρωποι που ενδιαφέρονταν περισσότερο για το πνευματικό και ανθρωπιστικό έργο της και άλλοι που ενδιαφέρονταν μόνο για την επιρροή της και την περιουσία της. Η Εκκλησία μέσα από νόμιμες δωρεές και κληρονομιές αλλά και μερικές φορές με εκβιασμούς ή εξαγορά συνειδήσεων απέκτησε τεράστια περιουσία.

Αναφέρω εδώ μερικά ιστορικά στοιχεία για την εξέλιξη της σχέσης με το κράτος από την ίδρυση του Ελληνικού κράτους μέχρι σήμερα.

1833-1834: Αμέσως μετά την ίδρυση του πρώτου Ελληνικού κράτους, ιδρύθηκε το Εκκλησιαστικό ταμείο και διαλύθηκαν πάνω από 400 μοναστήρια και η περιουσία τους πουλήθηκε για να χρηματοδοτηθεί αυτό.

1917, 1920: Με τους νόμους 1072/1917 και 2050/1920 ("αγροτικός νόμος") και άλλους μεταγενέστερους απαλοτριώθηκαν αναγκαστικά πολλές μοναστηριακές εκτάσεις για την αποκατάσταση προσφύγων και ακτημόνων και για λόγους "προφανούς ανάγκης και δημόσιας ασφαλείας" και το Κράτος κατέβαλε στο Γενικό Εκκλησιαστικό Ταμείο το 4% της αξίας τους, δηλαδή 40 εκατομμύρια δραχμές.

1931: Με τον κωδ. νόμο 4684/1930 (Π.Δ. 14/22.9.1931) περί "Οργανισμοί Διοικήσεως Εκκλησιαστικής και Μοναστηριακής Περιουσίας" αποφασίσθηκε από την Πολιτεία η ρευστοποίηση της ακίνητης περιουσίας των Μονών.

1952: Με την από 18/9/1952 "Σύμβαση περί εξαγοράς υπό του Δημοσίου κτημάτων της Εκκλησίας προς αποκατάστασιν ακτημόνων γεωργικών κτηνοτρόφων", η Εκκλησία της Ελλάδος παραχώρησε στο Κράτος το 80% της καλλιεργούμενης ή καλλιεργίσιμης αγροτικής περιουσίας της με αντάλλαγμα να λάβει κάποια αστικά ακίνητα και 45.000.000 δραχμές νέας (τότε) εκδόσεως. Στη σύμβαση του 1952 περιέχεται η διακύρηξη του κράτους ότι η απαλλοτρίωση αυτή είναι η τελευταία και δεν πρόκειται να υπάρξει νεότερη στο μέλλον, ενώ υπάρχει και η δέσμευση ότι η Πολιτεία θα παρέχει κάθε αναγκαία υποστήριξη (υλική και τεχνική), ώστε η Εκκλησία να μπορέσει να αξιοποιήσει την εναπομείνουσα περιουσία της. Στην ίδια σύμβαση καθιερώθηκε και η "μισθοδοσία" των κληρικών από τον Κρατικό Προϋπολογισμό - του δε Αρχιεπισκόπου και των Μητροπολιτών από το έτος 1980 - ως υποχρέωσις του Κράτους έναντι των παραχωρήσεων γης στις οποίες είχε προβεί η Εκκλησία της Ελλάδος κατά την δεκαετία 1922-32.

Εδώ τελειώνουν τα βασικά ιστορικά στοιχεία.

Ας πάμε τώρα στο σήμερα:

200 σχεδόν χρόνια μετά την επανάσταση λίγα έχουν αλλάξει στην σχέση Κράτους - έθνους με την Εκκλησία. Η σχέση παραμένει ιδιαίτερα στενή. Η σχέση αυτή ορίζεται σαφώς από το σύνταγμα και τους νόμους του κράτους.

Οι αλλαγές που έχουν γίνει τα τελευταία 40 χρόνια προς τον διαχωρισμό, είναι η καθιέρωση του πολιτικού γάμου (1982) και η ονοματοδοσία (1976) και η κατάργηση της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες (2000), ενώ προς την αντίθετη κατεύθυνση είναι η μισθοδοσία των ανώτατων κληρικών (1980).

Που ακριβώς βρίσκεται αυτή η στενή σχέση;

1) Η Ορθόδοξη Χριστιανική θρησκεία είναι η επίσημη θρησκεία του κράτους
2) Σύμφωνα με το σύνταγμα η παιδεία πρέπει να φροντίζει για την ανάπτυξη της θρησκευτικής συνείδησης. Αυτό γίνεται με το μάθημα των θρησκευτικών που σε μεγάλο μέρος του είναι η διδασκαλία της ιστορίας του Χριστιανισμού και του δόγματος της Εκκλησίας της Ελλάδας.
3) Υπάρχει οικονομική σχέση, καθώς η μισθοδοσία γίνεται από το κράτος.

Τι ακριβώς σημαίνει κατάργηση της σχέσης αυτής και διαχωρισμός Κράτους - Εκκλησίας; Εδώ εκτός από τα πρακτικά θέματα πολλοί αναρωτιούνται και για θέματα ηθικής. Με αυτό θα ασχοληθώ στο επόμενο άρθρο.

6 σχόλια:

chprokop είπε...

Πολύ ωραίο άρθρο (και ξεκαθαρο).
Υπάρχουν και μερικά ειδικά θέματα,
όπως η ειδικη νομοθεσια για τη ναοδομια, τα εκκλησιαστικα ιδρυματα,
η καυση των νεκρών (ελευθερη πλεον),
ο (ανεφαρμοστος αλλα ισχυων) νόμος Τρίτση, η εκκλησιαστικη δικαιοσυνη κλπ.

Αλλά μπορούν να αντιμετωπιστούν "(νομο)τεχνικά", εφοσον αποφασισουμε
τι ειδους σχεση ακριβως θελουμε...

Ανώνυμος είπε...

Η στενή σχέση που αναφέρεις στα τρία σημεία σου είναι η «επιφανειακή». Η ουσιαστική είναι στο σύνταγμα, για την ακρίβεια στην πηγή του συντάγματος.

Δεν τους πάω, δεν πάω στους ναούς τους, του θεωρώ απολιθώματα, ΟΜΩΣ η πηγή του συντάγματος και αίσθηση της ηθικής που το υπαγορεύει ΕΙΝΑΙ υπερβατική και ΔΕΝ ρυθμίζεται νομοτεχνικά.

Demelene είπε...

Δηλώνω άθεος και απεχθάνομαι τις θρησκείες.
Είμαι από τους πιο φανατικούς του διαχωρισμού κράτους και εκκλησίας, δυστυχώς όμως η διαδικασία αυτή συγχωνεύτηκε με τον απο-ελληνισμό των Ελλήνων.

Δυστυχώς είμαι στο σημείο να πιστεύω ότι στην παρούσα φάση η εκκλησία πρέπει να υπάρξει φρουρός του Έλληνα εναντίον αυτών που γίνονται. Και το λέω αυτό γιατί η πολιτική εξουσία έχει ξεπουληθεί σύσσωμη.

Διαφωνούσα με τον Χριστόδουλο στο πως ανακατευόταν στα κρατικά αλλά τελικά ίσως κάτι να ήξερε για τους προδότες που κυβερνούσαν ενώ ήταν αρχιεπίσκοπος.

Ανώνυμος είπε...

Demelene είναι θέμα κοινωνίας όχι επίσημης θρησκείας, η Ελληνική κοινωνία με έναν πρωτοφανέστατο αλαζονισμό απορρίπτει οτιδήποτε δέν έχει σχέση με τον χριστιανισμό μετά βδελυμίας και δέν εννοώ μόνο τους παπάδες αυτό γινόταν δυστυχώς απο το 1821, χειρότεροι και απο τους τούρκους αυτοί ήταν πιό ανεκτικοί σε μή μουσουλμάνους. Αποτέλεσμα αυτή η κοινωνία όταν της απορρίπτουν τον χριστιανισμό αρχίζει να παραπατάει.

Vassilis Perantzakis είπε...

Το θέμα δεν είναι θρησκευτικό και δεν έχει να κάνει με κάποια κρίση πάνω στα Εκκλησιαστικά ή στον ρόλο που έπαιξε ή παίζει η Εκκλησία.

Vassilis Perantzakis είπε...

Demelene, ο απο-ελληνισμός είναι ένα από τα ηθικά θέματα στα οποία θέλω να αναφερθώ που στο τέλος όμως καταλήγει να είναι πολιτισμικό.